Wspólność majątkowa to ustrój majątkowy dotyczący osób, które zawarły związek małżeński. Wspólność powstaje z chwilą zwarcia małżeństwa i dotyczy zarówno związków zawieranych przed urzędnikiem stanu cywilnego, jak i ślubów wyznaniowych.
W praktyce wspólność majątkowa oznacza, że wszystkie przedmioty majątkowe, które zostaną nabyte w trakcie trwania małżeństwa są wspólne. Wspólność ustaje w chwili ustania małżeństwa. Są jednak sytuacje, w których do zniesienia wspólności majątkowej dochodzi w trakcie trwania małżeństwa. Jakie to sytuacje? Zniesienie wspólności majątkowej może nastąpić dobrowolnie lub przymusowo.
Dobrowolne zniesienie wspólności majątkowej
Dobrowolne zniesienie wspólności majątkowej następuje w wyniku zawarcia intercyzy. Intercyzę można zawrzeć przed zawarciem małżeństwa lub już w jego tracie. Zawarcie intercyzy wymaga wizyty w Kancelarii Notarialnej, gdyż umowa między małżonkami musi mieć formę aktu notarialnego.
W przypadku podpisania intercyzy przed zawarciem związku małżeńskiego wspólność majątkowa nie powstaje w ogóle. Każdy ze współmałżonków ma swój majątek osobisty sprzed zawarcia małżeństwa oraz majątek nabyty „dla siebie” po zawarciu małżeństwa.
W przypadku, kiedy decyzja o podpisaniu intercyzy zapada w momencie, w którym doszło już do powstania wspólności majątkowej niepodzielny dotąd majątek wspólny przekształca się we współwłasność. Następuje w tym przypadku równy podział wspólności majątkowej niezależny od wysokości zarobków małżonków.
Warto pamiętać o tym, że w trakcie trwania małżeństwa można zmienić intercyzę lub ją rozwiązać. W przypadku rozwiązania intercyzy, co do zasady powstaje między małżonkami wspólność majątkowa.
Przymusowe zniesienie wspólności majątkowej
Są sytuacje, w których małżonkowie nie chcą lub nie potrafią się porozumieć w sprawach majątkowych. Zdarza się, że jeden z małżonków trwoni wspólny majątek. Wówczas na wniosek małżonka, sąd może ustanowić rozdzielność majątkową bez zgody drugiego z małżonków. Taki stan rzeczy nosi nazwę „przymusowego ustroju majątkowego”.
Sąd nie ustanowi rozdzielności majątkowej na życzenie powoda czy powódki. Aby doszło do orzeczenia muszą być spełnione określone warunki, które określa się mianem „ważnych powodów”. Ważne powody uzasadniają ustanowienie rozdzielności majątkowej. Zalicza się do nich:
- długotrwałą separację faktyczną małżonków, która uniemożliwia im lub znacznie utrudnia współdziałanie w zarządzie ich majątkiem wspólnym;
- poważne zagrożenie interesu majątkowego któregoś z małżonków, np. w związku z trwonieniem majątku.
Co istotne, sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z datą wsteczną. Do takiego orzecznictwa dochodzi w wyjątkowych przypadkach, w szczególności, jeśli małżonkowie żyli w rozłączeniu. Wsteczne zniesienie wspólności jest więc możliwe tyko o tyle, o ile w tej dacie istniały już ku temu ważne powody.
Zniesienie wspólności może zostać przeprowadzone na mocy prawa także w sytuacji, kiedy dochodzi do:
- ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków, lub
- ogłoszenia upadłości jednego z małżonków.
Uchylenie ubezwłasnowolnienia, a także umorzenie, ukończenie lub uchylenie postępowania upadłościowego skutkuje powstaniem wspólności majątkowej między małżonkami.
Zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej u notariusza
Zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej u notariusza polega na zawarciu przez małżonków umowy majątkowej ustanawiającej rozdzielność. Dokument musi mieć formę aktu notarialnego, a do jego podpisania potrzebna jest zgodna wola obu stron. Z rozwiązania można skorzystać zarówno przed zawarciem małżeństwa, jak i w dowolnym momencie jego trwania.
Od chwili wskazanej w umowie każdy z małżonków samodzielnie nabywa majątek, zarządza swoimi dochodami i odpowiada za własne zobowiązania na zasadach wynikających z przepisów. Co ważne, samo ustanowienie rozdzielności nie powoduje jednak automatycznego podziału przedmiotów zgromadzonych wcześniej. Dotychczasowy majątek wspólny nadal wymaga odrębnego rozliczenia.
Jak przygotować się do wizyty u notariusza?
Przed podpisaniem umowy warto ustalić jej zakres, planowaną datę powstania rozdzielności oraz to, czy ma jej towarzyszyć podział dotychczasowego majątku. Małżonkowie powinni również uzgodnić, czy rozdzielność ma objąć wyłącznie przyszłe dochody i nabytki, czy podczas tej samej wizyty chcą uregulować prawa do zgromadzonych wcześniej nieruchomości, oszczędności, samochodów lub innych wartościowych przedmiotów.
Do wizyty mogą być potrzebne przede wszystkim:
- dokumenty tożsamości obojga małżonków,
- odpis aktu małżeństwa,
- dane dotyczące obowiązującego ustroju majątkowego,
- wcześniejsze małżeńskie umowy majątkowe, jeżeli zostały zawarte,
- numery ksiąg wieczystych nieruchomości,
- akty notarialne, umowy zakupu lub dokumenty darowizny,
- dokumenty dotyczące samochodów, udziałów w spółkach i innych praw,
- informacje o kredytach, hipotekach oraz pozostałych obciążeniach,
- uzgodniony sposób podziału dotychczasowego majątku.
Jeżeli umowa ma obejmować również podział majątku, małżonkowie powinni ustalić, komu przypadną poszczególne składniki oraz czy przewidziane są spłaty lub dopłaty. Warto określić ich wysokość, termin i sposób zapłaty, a także zasady wydania nieruchomości lub innych przedmiotów. Znaczenie ma również ustalenie, kto będzie ponosił koszty związane z dalszym utrzymaniem składników.
Zniesienie współwłasności małżeńskiej – pomoc prawnika
Zniesienie współwłasności małżeńskiej może wydawać się prostą formalnością, zwłaszcza wtedy, gdy obie strony deklarują chęć porozumienia. W praktyce jednak bardzo często pojawiają się spory dotyczące wartości majątku, sposobu jego podziału, rozliczenia nakładów czy ustalenia, kto powinien przejąć konkretny składnik majątku wraz z obowiązkiem spłaty drugiego małżonka. Właśnie dlatego pomoc prawnika przy zniesieniu współwłasności małżeńskiej bywa nie tylko wsparciem organizacyjnym, ale też realnym zabezpieczeniem interesów strony.
Doświadczony pełnomocnik pomaga już na etapie analizy sytuacji majątkowej małżonków. Ocenia, które elementy należą do majątku wspólnego, a które do majątku osobistego, wskazuje możliwe warianty podziału i wyjaśnia skutki każdego z nich. Ma to duże znaczenie szczególnie wtedy, gdy w grę wchodzi nieruchomość, kredyt hipoteczny, środki zgromadzone na rachunkach bankowych, przedsiębiorstwo albo kosztowne ruchomości.
Prawnik może również przygotować projekt porozumienia między stronami lub reprezentować klienta w postępowaniu sądowym. Dba o prawidłowe sformułowanie wniosków, kompletowanie dokumentów i przedstawienie argumentacji, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W wielu przypadkach wsparcie profesjonalisty pozwala uniknąć błędów formalnych, które wydłużają postępowanie albo prowadzą do niekorzystnego podziału majątku.
Adwokat Justyna Hurej – założyciel i właściciel kancelarii – adwokat. Specjalizuje się w prawie upadłościowym – upadłość konsumencka i gospodarcza.
Prowadzi także liczne procesy w zakresie prawa cywilnego, w tym sprawy z zakresu prawa spadkowego, takie jak sprawy o zachowek, dział spadku, z zakresu prawa rodzinnego, takie jak rozwody, alimentacyjne i podziały majątku. Posiada także doświadczenie w postępowaniach z dziedziny prawa karnego zarówno jako obrońca, jak i pełnomocnik pokrzywdzonych.